Communicatie

Doelen en resultaten

In les 1, de inleiding, lees je welke basisaannames er zijn in communicatie. In het filmpje hoor je hoe Jeannette communicatie in de context van eenzaamheid plaatst en de ontwikkelingen schetst.
Na deze les ken je de basis van waaruit deze module over communicatie is opgebouwd.

Lees basis aannames in de communicatie

Communicatie bij de aanpak van eenzaamheid – introductie

Communicatie in deze module 

1.     Communicatie – met cliënten, één op één en in groepen – je eigen communicatie

2.     Communicatie-advies (les) te geven aan cliënten (wat moet iemand die zich eenzaam voelt leren over communicatie)

 Dit laatste onderdeel komt nog uitgebreider aan de orde in de module Creatief Leven.

Basis aannames

3.     Je kunt niet ‘niet-communiceren’

4.     Communicatie kun je sturen

5.     Communiceren doe je niet alleen met taal

6.     Communicatie is een wederzijds proces, ook als ‘de boodschap’ één richting op gaat

Communiceren doe je om boodschappen over te brengen, te onderwijzen, om verbinding te maken. 

1.     Ook als we niets zeggen, communiceren we. Ook als we niet bewegen, communiceren we. We doen het allemaal, altijd.

2.     Communicatie kun je sturen- De zender is verantwoordelijk voor het effect van de boodschap

·       Door rapport te maken

·       Door af te stemmen op de ontvanger qua woordgebruik

·       Door rekening te houden met de specifieke aspecten van eenzaamheid

3.     Onderdeel van de communicatie is behalve de uitgesproken of geschreven boodschap:

·       Lichaam: mate van ‘onderhoud’: verzorging, kleding, gebit, huid, nagels, haar

·       Lichaam: houding, afwijkende houding, b.v. door handicap

·       Lichaam: stem: hoogte, accent, intonatie, tempo

·       Activiteiten: werk, hobby, huisdieren, fiets, auto, etc. etc.

Deze aspecten horen ook thuis in het bewustwording-gedeelte van Creatief Leven.

4.     Voor communicatie zijn minimaal twee partijen nodig. Ook bij geschreven teksten is er altijd de ander, die de tekst leest, dus daar moet je rekening mee houden. De reactie van de ander is deel van de communicatie. Die bepaalt mede de voortzetting van het proces van communiceren. Het is een continue feedback-loop, in elk geval als het gaat om persoonlijke communicatie.

Over communicatie zijn veel goede boeken geschreven. Ben je deelnemer aan onze training, dan ben je ervaren in het professioneel communiceren. Je kunt al veel en weet al veel. Daarom ligt bij ons de nadruk op communicatie in relatie tot mensen die zich eenzaam voelen. Juist bij deze ‘doelgroep’ komt een aantal zaken kijken waarbij nuances in de communicatie van extra belang zijn.

Een aanbeveling kan zijn om een NLP-training te volgen. Daarin leer je op tal van manieren spelen met taal, met je houding, met het proces van communicatie, waardoor je in staat zult zijn je doel (je cliënt is succesvol) te bereiken. NLP bestrijkt een groot gebied. Een beperkte greep eruit behandelen we hier, waarbij moet worden opgemerkt dat het echt om een heel klein deel gaat en dat het geen recht doet aan het scala aan aspecten van communicatie die NLP te bieden heeft. NLP (Neurolinguistisch Programmeren) heeft onder meer aandacht gericht op het zogenaamd ‘zintuiglijk systeem’ dat een grote rol speelt in communicatie. Daar oefenen we in me met behulp van de Glaser-matrix.

Binnen communicatie kunnen, los van de theoretische benadering van het proces, twee dimensies worden onderscheiden:

  1. de mate waarin je gericht bent op de inhoud van de communicatie, oftewel de zakelijke resultaten
  2. de mate waarin je gericht bent op de onderlinge relatie

Voor een effectieve communicatie zijn beide van belang. Evenwichtige communicatie combineert beide dimensies: communiceren met aandacht voor de persoonlijke en inhoudelijke aspecten. Communicatie die alleen gericht is op de inhoud, loopt op de langere termijn ernstig het risico dat kleine, onuitgesproken irritaties zich gaan opstapelen. Doordat de sfeer vertroebelt, zullen de inhoudelijke resultaten steeds moeizamer tot stand komen. Overigens zullen mensen die gewend zijn aan een dergelijke samenwerking in eerste instantie ontkennen dat er iets mis zou zijn met de onderlinge communicatie. Ze zijn eerder geneigd om nog harder te gaan werken aan de zakelijke resultaten en zijn zich niet bewust van de mogelijkheden die het praten over persoonlijke aspecten kan bieden.

Aan de andere kant zal communicatie die alleen gericht is op de onderlinge relatie het risico lopen op oeverloos gepraat en op de gevoelens die er spelen. De mensen die hechten aan een dergelijke communicatie zullen in veel gevallen niet zo veel problemen hebben met het wat achterblijven van de resultaten. Ze zijn tevreden over het feit dat er zo’n open en persoonlijke sfeer is, de resultaten komen dan vanzelf wel. Bij mensen die zich eenzaam voelen moet je in die gevallen extra beducht zijn op problemen. De sfeer is belangrijk, maar let op! Mensen die zich eenzaam voelen willen graag aandacht. Ze komen aandacht in het dagelijks leven te kort en de veronderstelling is vaak dat ze dat bij de hulpverlener moeten krijgen. Maar zij komen niet voor niets. Ze hebben een doel voor ogen, namelijk niet meer eenzaam zijn. Hoewel er dus zeker aandacht dient te zijn voor de relatie staat het doel voorop: werken aan de oplossing van eenzaamheid.

Zowel de communicatiestijl van degene die coacht als van de cliënt is hierbij van belang.

We behandelen in deze module diverse modellen van communicatie. Er zijn er nog veel meer, met name voor de zakelijke markt, maar de keus die we hebben gemaakt hangt mede samen met de wereld waarin we actief zijn. Allemaal hebben deze modellen hun kracht en hun waarde.

Patronen, het kan niet genoeg gezegd worden, zijn cruciaal in communicatie. De kans bestaat dat mensen zich eenzaam voelen omdat hun patroon van communiceren al niet het resultaat gaf dat nodig was om goede relaties te hebben. In elk geval is een communicatiepatroon van iemand die zich langer eenzaam voelt waarschijnlijk niet productief. Volgens Cacioppo maakt eenzaamheid dat je je echt anders gedraagt. ‘Omdat eenzaamheid niet alleen ongelukkig maakt, maar ook een gevoel van onveiligheid geeft, kunnen mensen die zich eenzaam voelen weliswaar proberen om verbinding te maken met anderen, maar onbewust benadrukken ze de negatieve, of waargenomen negatieve kenmerken van de interactie’. 

Daarom is het zo enorm belangrijk dat we in communicatie met mensen die zich (mogelijk) eenzaam voelen, van meet af aan een patroon hanteren dat gericht is op positiviteit, op het benoemen van mogelijke opties, op verbetering, op hoop, op het ontdekken van eigen hulpbronnen. Zo leren zij uit ervaring meteen dat deze manier van communiceren effect sorteert. De eerste klap is een daalder waard. Wie eenmaal een negatief patroon in communicatie heeft gevormd, zal daar maar met moeite weer uitkomen.

Heeft iemand door langdurige eenzaamheid een bepaald patroon gevormd dat steeds niet verder blijkt te helpen in het omgaan met anderen, dan is het tijd dat patroon tegen het licht te houden en er wat aan te doen.

Stap 3

Bekijk de video over Wat is communicatie?

Stap 4

De opdracht

Vraag aan een (zorg/welzijns) professional in jouw omgeving wat deze verstaat onder oplossingsgericht werken. Voer een gesprek over de juiste invulling van en de misverstanden rond dit begrip.

Hoe ging dat?

Leg voor jezelf vast wat goed ging en wat nog beter kan.